عشق حقیقی، عشق اکبر یا محبت اول، عشق به معشوق حقیقی و منحصر به فردی است که با عشق به خود جهان را آفرید و عشق را در تمام هستی، از جمله انسان، قرار داد; محبوبی که قرآن کریم وی را محبوب حقیقی و اصلی می داند و روایات بر محبت و عشق وی بسیار تاکید ورزیده اند . یعنی خداوند متعال .

ملامتم به خرابی مکن که مرشد عشق

حوالتم به خرابات کرد روز نخست

عهد الست من همه با عشق شاه بود

و ز شاهراه عمر بدین عهد بگذرم

این عشق حقیقی از دو راه کلی حاصل می شود: نظری و عملی .

الف) نظری

از آن جا که عشق فرع معرفت و شناخت است ، نخستین قدم در تحصیل عشق به خدا، شناخت و معرفت به خالق بی همتا است . معرفت به سه روش حاصل می شود:

1- دل (فطرت)

2- حس و علم (طبیعت)

3- عقل (استدلال و فلسفه)

ب) عملی

آیات و روایات و گفتار عارفان در قالب رعایت موارد ذیل، انسان را به این عشق می رساند:

1- ترجیح دادن خداوند بر همه محبوب های دیگر، به ویژه حب دنیا

2- اطاعت ظاهری و باطنی از اوامر و نواهی خداوند

3- ترجیح لقای پروردگار بر بقای خود

4- دوستی با اولیای خدا و دشمنی با معاندان به خاطر خداوند

5- مجاهده با مال و جان در راه خدا

6- خشنودی و رضایت کامل از حضرت حق 

7- حریص بودن بر خلوت و مناجات با پروردگار

8- انس با کلام خدا (قرآن)

9- در همه اوقات مستغرق در یاد پروردگار بودن

10- حقیر شمردن هر چیز دیگر در برابر محبت خداوند

11- دوست داشتن و مهربان بودن با همه بندگان مطیع و دشمنی با همه کافران و گنهکاران

از آن جا که در عشق حقیقی معشوق یگانه است، انحصار معشوق در خداوند متعال از شرایط اصلی و اصیل حصول عشق به خدا است .

با توجه به آن که عشق امری دو سویه است، در قبال عشق انسان به خداوند، خداوند نیز به آدمی عشق می ورزد; البته عشق خداوند به بندگان خویش تفسیری خاص دارد که پرداختن بدان مجالی دیگر می جوید. در آیات و روایات از نشانه های عشق حق به بنده بسیار سخن رفته است . این نشانه ها که می توان آن ها را معیار موفقیت در تحصیل عشق به خداوند دانست، به اجمال عبارت است از:

1 . محبوب دوستان خدا شدن

2 . توفیق اطاعت یافتن

3 . برداشته شدن سنگینی خدمت از دوش

4 . برخورداری از عطای خداوند به قدر نیاز

5 . فزونی آزمون های الاهی

6 . آشکار نشدن معایب و کاستی های انسان

7 . برخورداری از قلب سلیم و اخلاق نیک

8 . مبغوض گشتن دنیا

9 . برخورداری از بردباری و آرامش

10 . بهره مندی از صدق و راستی

11 . خطور دانش در ذهن

12 . برخورداری از عبادت نیکو

13 . دوست داشتن امانت .

یا رب ز شراب عشق سر مستم کن

و زعشق خودت نیست کن و هستم کن

از هر چه جز عشق خود تهی دستم کن

یکباره به بند عشق پابستم کن